محمد يار بن عرب قطغان

مقدمهء مصحح 24

مسخر البلاد ( تاريخ شيبانيان ) ( فارسى )

حكم مىراند و لباس قزلباشان مىپوشيد و به طرفدارى از ايرانيان شيعى مذهب مىپرداخت ، بدبين شدند . ديرى نپاييد كه ازبكان دوباره به آنجا تاختند و ظهير الدين محمد بابر طى نبردى از آنان شكست خورد و اين‌بار براى هميشه از تصرف سمرقند چشم پوشيد و به هند رفت و در آنجا بانى رواج فرهنگ فارسى و مذهب تشيع گرديد . اما پيروزىهاى شاه اسماعيل پس از فتح مرو ، يعنى تصرّف هرات و فتح قرشى به دست يكى از سردارانش يعنى امير نجم ثانى چندان دوام نيافت زيرا ازبكان به سركردگى عبيد الله خان ، برادرزادهء شيبك خان كه قدرت را در دست گرفته و مردى خونريز و جنگجو بود ، از آب آمويه گذشتند و در غجدوان با قزلباشان به نبرد پرداختند . ميرزا حيدر دوغلات در اين‌باره مىنويسد : « پنجهء اسلام ، دست بدعت و كفر را برتافت و اعلام اعلاء اسلام به اعالى مراتب عليا از فتح ظفر سر برافراشت و نسايم نصرت غلبهء اسلام بيرق ظلمت پيكر اهل ابتداع را نگونسار گرديد . قزلباشها چنان قلع و قمع شدند كه اكثر آنها در ميدان جنگ به هلاكت رسيدند . چاك‌هايى كه شمشيرها در قرشى ايجاد كرده بودند ، اكنون با تيرهاى كينه‌جويى دوخته مىشد . « 1 » » امير نجم در اين نبرد شكست خورد و عبيد الله خان به انتقام خون شيبك خان او را به قتل رساند و راقم سمرقندى در باب مرگش سرود : شد ز آتش محاربهء سنيان پاك * نجم ستاره سوختهء رافضى هلاك « 2 » در جنگ غجدوان ، مير زين العابدين بيگ صفوى ، خواجه يحيى ، خواجه شمس الدين محمد مرواريد و خواجه امير جان به قتل رسيدند . مؤلف كتاب ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه طهماسب صفوى در باب غارت اردوى امير نجم چنين گزارش مىدهد : « غنيمت برون از حساب و شمار ، اسبان راهوار ، شتران باردار ، ظروف زرين و اوانى سيمين به دست سلاطين چنگيزى افتاد . اوزبكان بىسر ، همه توانگر شدند . از

--> ( 1 ) . تاريخ رشيدى ، ص 391 . ( 2 ) . تاريخ راقم ، ص 97 .